Η Ευρωπαϊκή Ένωση, που κάποτε θεωρούνταν προπύργιο δημοκρατίας και ελευθερίας του λόγου, καταρρέει στον τομέα της ελευθερίας του Τύπου, και η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο της σήψης.
Σύμφωνα με την έκθεση της Ένωσης Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη (Liberties):
-
Η υπερσυγκέντρωση ιδιοκτησίας ΜΜΕ.
-
Η κρατική παρέμβαση.
-
Η αδιαφάνεια.
-
Η βία και ο εκφοβισμός κατά δημοσιογράφων.
-
Οι SLAPP αγωγές (αγωγές φίμωσης).
συνθέτουν μια ανεξέλεγκτη ασυδοσία, που εξοντώνει την πραγματική ελευθερία ενημέρωσης.
Η Ελλάδα: από το φως στο σκοτάδι
Η χώρα μας:
-
Ελέγχει εμμέσως ΜΜΕ μέσω κρατικής διαφήμισης και επιλογής “ημετέρων” δημοσιογράφων.
-
Έχει δημόσια μέσα που λειτουργούν σαν κυβερνητικά φερέφωνα.
-
Υποφέρει από σωματικές και ψυχολογικές επιθέσεις εναντίον ανεξάρτητων ρεπόρτερ.
-
Καθυστερεί ή αρνείται την πρόσβαση στην πληροφόρηση.
Η ελληνική κοινωνία δεν έχει πλουραλισμό ειδήσεων: έχει καθοδηγούμενη πληροφόρηση, σερβιρισμένη σε πακέτα μικροπολιτικών συμφερόντων.
Πώς αντέδρασαν άλλες χώρες – και φρέναραν την ασυδοσία
Στην Ευρώπη, κάποιες χώρες δεν άφησαν την κατάσταση να εκτροχιαστεί εντελώς:
1. Γερμανία
-
Υποχρεωτική διάσπαση ιδιοκτησίας μέσων:
Κανένα όμιλος δεν μπορεί να κατέχει πάνω από 30% της αγοράς στον ίδιο τομέα. -
Ισχυρή προστασία πηγών:
Δημοσιογράφοι δεν υποχρεώνονται να αποκαλύψουν τις πηγές τους ακόμη και σε ποινικές έρευνες. -
Ανεξάρτητες Ρυθμιστικές Αρχές (π.χ. KEK) που δεν διορίζονται πολιτικά.
2. Φινλανδία
-
Απολύτως διαφανής ιδιοκτησία:
Όλα τα ΜΜΕ υποχρεωτικά δημοσιεύουν σε ετήσια βάση πλήρη στοιχεία για τους ιδιοκτήτες και τους χρηματοδότες τους. -
Δημόσια μέσα με ανεξαρτησία:
Το YLE χρηματοδοτείται από ειδικό φόρο υπέρ της ενημέρωσης και όχι από την κυβέρνηση.
3. Βέλγιο
-
Πολιτική ουδετερότητα στην ΕΡΤ αντίστοιχων οργανισμών:
Νόμος που απαγορεύει στα στελέχη δημόσιων ΜΜΕ να είναι μέλη κομμάτων. -
Προστασία μικρών και τοπικών μέσων μέσω κρατικής ενίσχυσης με σαφείς κανόνες.
Σκληρές λύσεις για την Ελλάδα
Η Ελλάδα χρειάζεται άμεσα και χωρίς διαπραγμάτευση τις εξής τομές:
1. ΘΕΣΜΙΚΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ
-
Απαγόρευση συγκέντρωσης άνω του 25% της αγοράς από έναν εκδότη ή όμιλο.
-
Υποχρεωτική διαφάνεια ιδιοκτησίας και χρηματοδότησης όλων των ΜΜΕ με ετήσια δημοσιοποίηση.
2. ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ ΑΡΧΕΣ
-
Ρύθμιση της αγοράς από ανεξάρτητη αρχή, της οποίας η σύνθεση θα επιλέγεται με κλήρωση μεταξύ ακαδημαϊκών και εκπροσώπων κοινωνίας πολιτών.
3. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΩΝ
-
Νομική ασπίδα κατά των SLAPP αγωγών:
Όποιος κινεί δόλια τέτοια αγωγή να πληρώνει πολλαπλάσια αποζημίωση. -
Ειδικές ομάδες δίωξης εγκλημάτων κατά της ελευθερίας του Τύπου.
4. ΑΠΟΠΟΛΙΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΣΩΝ
-
Άμεση απόσυρση κυβέρνησης από τον έλεγχο ΕΡΤ και ΑΠΕ.
-
Εκλογή ΔΣ με ψηφοφορία εργαζομένων και ανεξάρτητων κριτών.
5. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ
-
Κατάργηση κρατικής διαφήμισης σε ιδιωτικά μέσα.
-
Διαφανείς επιδοτήσεις μόνο σε μέσα με αποδεδειγμένο πλουραλισμό και αντικειμενικότητα.
Συμπέρασμα
Η Ελλάδα και συνολικά η Ευρώπη δεν απειλούνται απλά.
Βρίσκονται ήδη μέσα στον εφιάλτη της ελεγχόμενης πληροφόρησης.
Χρειάζεται πολιτικό θάρρος, θεσμική επανάσταση και κινητοποίηση της κοινωνίας για να σωθεί το δικαίωμα στην αλήθεια.
Όποιος ελέγχει την ενημέρωση, ελέγχει τη σκέψη.
Και όταν η σκέψη παύει να είναι ελεύθερη, παύει να υπάρχει και η δημοκρατία.
Ας δούμε πως σχολιάζεται στην ΕΚΘΕΣΗ η …Ελευθερία του τύπου:
“Η Γαλλία αντιμετώπιζε «σημαντικές προκλήσεις πλουραλισμού των μέσων ενημέρωσης», τονίζει η έκθεση, υπογραμμίζοντας την εξαγορά του ομίλου Hachette από τον Vincent Bolloré και την εγκατάσταση, σε αρκετούς από τους εκδοτικούς οίκους του, στελεχών που πρόσκεινται στις απόψεις του συντηρητικού δισεκατομμυριούχου.
Για την Ιταλία, η έκθεση επισημαίνει τη σχεδιαζόμενη εξαγορά της AGI, ενός κορυφαίου πρακτορείου ειδήσεων, από τον όμιλο Angelucci, με επικεφαλής τον Antonio Angelucci, βουλευτή του ακροδεξιού κόμματος Lega, στον οποίο ανήκουν ήδη ιταλικές εφημερίδες όπως οι Il Giornale, Libero και Il Tempo.
Η Bonnier κατέχει το 43% όλων των συνδρομητικών πολυήμερων εφημερίδων στη Σουηδία, ενώ η Schibsted κατέχει άλλες 13, συμπεριλαμβανομένων των Aftonbladet και Svenska Dagbladet.
Στην Ολλανδία, η RTL Nederland και η Talpa Network κατέχουν πάνω από το 75% της τηλεοπτικής αγοράς. Η ολλανδική αγορά διαδικτυακών μέσων ενημέρωσης, εν τω μεταξύ, κυριαρχείται από ιστοσελίδες που ανήκουν στην DPG Media, την Mediahuis και την RTL Nederland – με την πρώτη να ανακοινώνει σχέδια στα τέλη του 2023 για την εξαγορά της δεύτερης, μια κίνηση που διερευνάται από την αρμόδια αρχή καταναλωτών και αγορών.
Οι ανησυχίες για τον πλουραλισμό αυξάνονται επίσης στη Γερμανία, όπου πολλές τοπικές εφημερίδες, που πλήττονται από την ψηφιοποίηση και τη μείωση του αναγνωστικού κοινού, κλείνουν γραφεία. Σχεδόν οι μισοί από όλους τους εκδότες γερμανικών εφημερίδων έχουν μειώσει το συντακτικό προσωπικό τους και το 62% αναμένει περαιτέρω περικοπές.
Η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης -και η κρατική παρέμβαση στα μέσα ενημέρωσης- βρίσκονται στο αποκορύφωμά τους στην Ουγγαρία, όπου το Ίδρυμα Τύπου και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης Κεντρικής Ευρώπης (Kesma), το οποίο διοικείται από πιστούς του πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν, κατέχει αρκετές εκατοντάδες εταιρείες μέσων ενημέρωσης.
Ολιγάρχες που πρόσκεινται στον Όρμπαν άρχισαν να αγοράζουν μεγάλα μέσα ενημέρωσης το 2010 και στη συνέχεια τα «δώρισαν» στην Kesma, η οποία από το 2018 λειτουργεί ως «ένας συγκεντρωτικός, φιλοκυβερνητικός όμιλος μέσων ενημέρωσης» που βασίζεται σε κρατικές διαφημίσεις για χρηματοδότηση, αναφέρει η έκθεση.
Και η Ελλάδα στο στόχαστρο
Πέρα από την Ουγγαρία, οι κυβερνήσεις ασκούν επίσης επιρροή στα εθνικά μέσα ενημέρωσης μέσω της αδιαφανούς κατανομής κρατικών διαφημιστικών κονδυλίων, ή ευνοώντας φιλικά προς την κυβέρνηση μέσα ενημέρωσης, στη Βουλγαρία, την Κροατία, την Ελλάδα, τη Μάλτα, τη Σλοβενία και την Ισπανία, σύμφωνα με την έκθεση.
Η έκθεση ανέφερε ότι τα δημόσια μέσα ενημέρωσης είναι «πλήρως αιχμαλωτισμένα κυβερνητικά φερέφωνα» στην Ουγγαρία και προς τα εκεί οδεύει η Σλοβακία, όπου νέοι νόμοι έχουν καταργήσει τις εγγυήσεις για την ανεξαρτησία της σύνταξης. Τα δημόσια μέσα ενημέρωσης είναι επίσης ευάλωτα στην Κροατία, την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και την Ιταλία, τονίζει η έκθεση.
Η έκθεση διαπίστωσε επίσης ότι οι δημοσιογράφοι παραμένουν ευάλωτοι στη ρητορική μίσους και τις σωματικές επιθέσεις, με αποτέλεσμα να πέσουν θύματα αστυνομικής βίας το 2024 στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ουγγαρία και την Ισπανία. Σε ορισμένες χώρες, οι γυναίκες δημοσιογράφοι στοχοποιήθηκαν δυσανάλογα.
Επίσης, η έκθεση σημειώνει ότι οι καταχρηστικές αγωγές Slapp (στρατηγικές αγωγές κατά της συμμετοχής του κοινού) αποτελούν «δυνητικά υπαρξιακή απειλή» σε τουλάχιστον 12 χώρες της ΕΕ, με τον πρωθυπουργό της Σλοβακίας, Ρόμπερτ Φίκο, να υποκινεί μία υπόθεση Slapp κατά δημοσιογράφου.
Κρατικοί αξιωματούχοι έχουν επίσης παρεμποδίσει το έργο των δημοσιογράφων αντιστεκόμενοι ή απορρίπτοντας ευθέως τα αιτήματα για την ελευθερία της πληροφόρησης σε αρκετές χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Μάλτα, η Ολλανδία και η Ισπανία, αναφέρει η έκθεση.
