Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επέστρεψε από την Ουάσινγκτον επιδιώκοντας να πουλήσει στο εσωτερικό του μια εικόνα «μεγάλου νικητή»: αεροπλάνα που «του έδωσε» ο Ντόναλντ Τραμπ, άρση κυρώσεων, προοπτική για μαχητικά, και μια νέα σελίδα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ. Μόνο που, όταν έσβησαν τα φώτα του Οβάλ Γραφείου, η πραγματικότητα προσγειώθηκε ανώμαλα. Τα «δώρακια» δεν υπήρξαν· υπήρξε μια εμπορική παραγγελία της Turkish Airlines προς τη Boeing — μεγάλη μεν, αλλά καθόλου «δώρο» από τον Αμερικανό Πρόεδρο. Η ίδια η είδηση αποτυπώθηκε καθαρά στα πρακτορεία: 225 αεροσκάφη (Dreamliner και 737 MAX), με μέρος σε firm orders και μέρος σε options, παραδόσεις μετά το 2029 και εκκρεμότητες σε κινητήρες/συντηρήσεις. Δηλαδή business as usual για μια ταχέως αναπτυσσόμενη αεροπορική, όχι πολιτικό «λάφυρο». Reuters+2AP News+2
Στο πολιτικό σκέλος, ούτε F-35 επανήλθαν, ούτε οι κυρώσεις εξαφανίστηκαν ως δια μαγείας. Ο ίδιος ο Τραμπ άφησε ανοιχτά «αν» και «εφόσον», σε ύφος συναλλαγής—«μπορεί να γίνει, αν εκείνος κάνει κάτι για εμάς». Ο Ερντογάν, από την πλευρά του, επανέφερε το αφήγημα «πληρώσαμε, δεν παραδόθηκαν»· αφήγημα παλιό όσο και η αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα λόγω S-400, αλλά δίχως νέα ουσία μετά την επίσκεψη. Με απλά λόγια: ούτε αερομαχίες διπλωματικού θριάμβου, ούτε fast-track επιστροφή στα stealth. World Socialist Web Site+1
Το πιο αποκαλυπτικό, όμως, δεν ήταν όσα ανακοινώθηκαν επίσημα· ήταν όσα «ξέφυγαν». Τούρκος ανταποκριτής φιλοκυβερνητικού καναλιού πιάστηκε σε ανοιχτό μικρόφωνο λέγοντας ότι «δεν πήραμε τίποτα» από τις συνομιλίες. Κι άλλες αναφορές από ανεξάρτητα μέσα μίλησαν για προ-προελεγμένες ερωτήσεις στο αεροπλάνο της επιστροφής και για τοξικό μείγμα επικοινωνίας και αυταρχικού ελέγχου στην παρουσίαση των «επιτυχιών». Με λίγα λόγια, ο επικοινωνιακός σκηνοθετημένος μανδύας σκίστηκε από τους ίδιους τους Τούρκους δημοσιογράφους. Turkish Minute+2tovima.com+2
Εκεί, λοιπόν, όπου όφειλε να γίνει η ουσία της αποτίμησης —τι πήρε, τι έδωσε, τι υποσχέθηκε ο Ερντογάν— άρχισε, στην Ελλάδα, ένα άλλο έργο: οικιακές «αερομαχίες» κατά του Κυριάκου Μητσοτάκη. Αντί να δούμε ψύχραιμα ότι η παραγγελία Boeing είναι σύμβαση μιας εισηγμένης εταιρείας, με χρηματοοικονομικές και βιομηχανικές παραμέτρους, και ότι το στρατιωτικό πακέτο παρέμεινε θολό, κολλήσαμε στο δηλητηριώδες ερώτημα «τι πήρε ο Ερντογάν και τι (δεν) πήραμε εμείς». Αυτή η μετατόπιση —από την ουσία στο εσωτερικό μας καυγαδάκι— χαρίζει στον Ερντογάν ακριβώς αυτό που επιδιώκει: να ελέγχει το framing, ενώ εμείς τσακωνόμαστε μπροστά στον καθρέφτη.
Ας το πούμε καθαρά: το «δώρο» Τραμπ ήταν μια πολιτική αφήγηση για εσωτερική κατανάλωση στην Τουρκία. Το μόνο χειροπιαστό «χαρτί» που επέστρεψε στην Άγκυρα ήταν ο θόρυβος γύρω από την παραγγελία πολιτικών αεροσκαφών —θόρυβος που αξιοποιήθηκε ως άλλοθι για να εμφανιστεί δήθεν «ρήγμα» στις κυρώσεις και προεξόφληση παραδόσεων F-35/F-16. Όμως οι ίδιοι οι Αμερικανοί και διεθνή πρακτορεία δεν μίλησαν για αποφάσεις, μίλησαν για «συζητήσεις», «πρόοδο», «εκκρεμότητες». Κι όταν ένα φιλοκυβερνητικό μικρόφωνο σε προδίδει, η σκηνοθεσία γίνεται μπούμερανγκ. Reuters+1
Τι σημαίνουν αυτά για την Ελλάδα; Πρώτον, ψυχραιμία και ακρίβεια. Ο αντίπαλος παίζει επικοινωνία υψηλού ρίσκου, δένει εμπορικά deals με γεωπολιτικές προσδοκίες και πουλάει «ιστορία επιτυχίας» στο εσωτερικό του. Αν εμείς —πολιτικοί, μέσα, κοινή γνώμη— τσιμπάμε και το μετατρέπουμε σε πόλεμο χαρακωμάτων για τον Μητσοτάκη, χάνουμε το δάσος: το πραγματικό πεδίο είναι η συνέπεια πολιτικής, οι συμμαχίες, η τεχνολογική ισορροπία, η αποτροπή. Δεύτερον, χρειάζεται δημοσιογραφία που να ξεχωρίζει την παραγγελία από το «δώρο», την option από το firm order, τον τίτλο από το υποσέλιδο. Όταν η Reuters και το AP γράφουν ότι πρόκειται για αγορά της Turkish Airlines με πολυετείς παραδόσεις και ανοικτά τεχνικο-χρηματοοικονομικά ζητήματα, δεν μπορείς να το παρουσιάζεις σαν προεδρική επιχορήγηση. Reuters+1
Τρίτον —και κυριότερον— να μην επιτρέψουμε το επικοινωνιακό «αεροπλανόχαρτο» να μετεξελιχθεί σε στρατηγικό τετελεσμένο. Η Αθήνα οφείλει να συνεχίσει αυτό που αποδίδει: δομημένες σχέσεις με ΗΠΑ-ΕΕ, σαφές αποτύπωμα στα εξοπλιστικά της (με έμφαση στη διαλειτουργικότητα και την αεράμυνα), και σταθερή ανάδειξη του διεθνούς δικαίου. Όχι υστερίες, όχι εύκολες συγκρίσεις με τον «σουλτάνο-μάγο» που δήθεν τραβάει αεροσκάφη από το καπέλο. Η πραγματική ισχύς χτίζεται με θεσμούς, συμβόλαια που τηρούνται, τεχνογνωσία που συσσωρεύεται —όχι με φωτογραφίες στο Οβάλ.
Εν κατακλείδι: ο Ερντογάν δοκίμασε άλλη μια επικοινωνιακή κωλοτούμπα. Στο εσωτερικό, την βάφτισε «δώρο» του Τραμπ. Στο εξωτερικό, οι αριθμοί την ξεβάφτισαν ως αυτό που είναι: παραγγελία μιας εταιρείας. Οι Τούρκοι ρεπόρτερ το ψιθύρισαν στο μικρόφωνο. Ας μην κάνουμε, στην Ελλάδα, ότι δεν το ακούσαμε — και, κυρίως, ας μην μετατρέπουμε κάθε του τρικ σε αφορμή για να στήνουμε αερομαχίες μεταξύ μας. Το πραγματικό παιχνίδι παίζεται στη σοβαρότητα. Και εκεί κερδίζει όποιος έχει σχέδιο, όχι όποιος φωνάζει πιο δυνατά. Turkish Minute+2tovima.com+2
