Ψάχνει ο Τσίπρας την Ιθάκη του – όχι του τόπου, αλλά της ταυτότητάς του
Ο τίτλος ενός βιβλίου δεν είναι ποτέ τυχαίος. Ειδικά όταν μιλάμε για έναν πρώην πρωθυπουργό.
Η «Ιθάκη» που επέλεξε ο Αλέξης Τσίπρας δεν είναι η ομηρική πατρίδα της επιστροφής, αλλά η σύγχρονη ψυχική πατρίδα της αυτοδικαίωσης.
Ο Οδυσσέας δεν έγραψε ποτέ απολογητικό ημερολόγιο.
Επέστρεψε σιωπηλός, τραυματισμένος, με σοφία.
Ο Τσίπρας γράφει 762 σελίδες όχι για να επιστρέψει, αλλά για να ξαναπείσει τον εαυτό του ότι ήταν σωστός.
Αν το δούμε σημειολογικά, έχουμε τρεις βασικές διαστάσεις:
1. Η Ιθάκη ως ταυτότητα που χάθηκε
Ο Τσίπρας δεν ψάχνει την πολιτική του Ιθάκη.
Ψάχνει τη δική του ταυτότητα, μετά από χρόνια αντιφάσεων, ήττας και εσωτερικών συγκρούσεων.
Στην ομηρική παράδοση, η Ιθάκη είναι ο τελικός προορισμός, το νόημα του ταξιδιού.
Στο βιβλίο του, όμως, η Ιθάκη μοιάζει με εσωτερική ανάγκη δικαίωσης, όχι με αυτογνωσία.
Είναι μια συμβολική δήλωση:
«Εγώ γύρισα. Εσείς με παρεξηγήσατε.»
Δηλαδή μια Ιθάκη ναρκισσισμού, όχι αυτοκριτικής.
2. Οι Σειρήνες: Η εξουσία και το χειροκρότημα που τον παρέσυραν
Στον μύθο, οι Σειρήνες υπόσχονται απόλυτη επιβεβαίωση.
Στον Τσίπρα, οι Σειρήνες ήταν:
-
η λατρεία του πλήθους το 2015,
-
η αυταπάτη της «πρώτης φοράς Αριστεράς»,
-
το ιδεολόγημα ότι «εγώ θα αλλάξω την Ευρώπη»,
-
οι δημοσκοπικές κορυφές που έγιναν εθισμός.
Αυτές οι Σειρήνες τον οδήγησαν στην υπερέκθεση, στις λανθασμένες συμμαχίες, στις διχαστικές επιλογές.
Και όπως ο Οδυσσέας δέθηκε στο κατάρτι, ο Τσίπρας έπρεπε να δεθεί στα πραγματικά δεδομένα.
Δεν το έκανε.
Και τώρα, στο βιβλίο του, προσποιείται ότι οι Σειρήνες δεν υπήρξαν.
Ότι απλώς… φταίνε όσοι ήταν γύρω του.
3. Οι σύντροφοι που χάθηκαν στον δρόμο – ο Τσίπρας τους βλέπει ως εμπόδια
Ο Οδυσσέας κλαίει για τους άνδρες που χάθηκαν σε κάθε περιπέτεια.
Ο Τσίπρας κάνει το αντίθετο:
-
Η Κωνσταντοπούλου είναι «αδιάλλακτη».
-
Ο Λαφαζάνης «επικίνδυνος».
-
Ο Πολάκης «πρόβλημα που άντεξε εξ ανάγκης».
-
Ο Βαρουφάκης «υπεύθυνος για λάθη».
-
Η Αχτσιόγλου και ο Χαρίτσης «δεν ήταν έτοιμοι».
-
Ο Παππάς «επέδειξε επιπολαιότητα».
Στην Οδύσσεια, ο ήρωας χάνει συντρόφους και η ψυχή του βαραίνει.
Στην Ιθάκη του Τσίπρα,
οι σύντροφοι είναι απλώς τα ονόματα που τον “πρόδωσαν”.
Πολιτικά, αυτό σημαίνει ένα πράγμα:
ο Τσίπρας ομολογεί ότι απέτυχε στην ηγετική του ευθύνη, αλλά το κάνει ρίχνοντας την ευθύνη στους άλλους.
4. Ο Κύκλωπας – ποιος είναι στο βιβλίο;
Ο Πολύφημος στην Οδύσσεια συμβολίζει:
-
τη βία,
-
την αλαζονεία,
-
την αυταρχική ισχύ.
Στην Ιθάκη του Τσίπρα, ο «Κύκλωπας» είναι το ίδιο το σύστημα εξουσίας:
-
οι θεσμοί που δεν υπάκουσαν,
-
οι δημοσιογράφοι που τον έλεγξαν,
-
οι Ευρωπαίοι που δεν τον πίστεψαν,
-
οι εσωκομματικοί που δεν τον υπάκουσαν.
Γιατί;
Διότι ένας Κύκλωπας χρειάζεται έναν Οδυσσέα που τον ξεγελά για να σώσει το πλήρωμα.
Ο Τσίπρας θέλει να παραστήσει αυτόν τον ήρωα.
Μόνο που ξέχασε κάτι κρίσιμο:
Στην πραγματική Οδύσσεια, ο Κύκλωπας δεν είναι ποτέ δικοί σου άνθρωποι.
Δεν είναι οι υπουργοί σου, οι συνεργάτες σου, οι συνοδοιπόροι σου.
Αν τους παρουσιάζεις ως Κύκλωπες,
τότε παραδέχεσαι ότι εσύ τους έβαλες στη σπηλιά.
5. Το πραγματικό συμπέρασμα: Ο Τσίπρας δεν βρήκε Ιθάκη – βρήκε καθρέφτη
Το βιβλίο δεν είναι ταξίδι επιστροφής.
Είναι ταξίδι αυτοεπιβεβαίωσης.
Ο Τσίπρας δεν γράφει ως Οδυσσέας.
Γράφει σαν κάποιος που φοβάται ότι το κοινό του έχει απομακρυνθεί.
Και προσπαθεί να ξαναφτιάξει τον μύθο του:
Μόνος εναντίον όλων.
Σωστός ανάμεσα σε άχρηστους.
Προδόθηκε από εκείνους που ο ίδιος σήκωσε.
Αυτή δεν είναι Οδύσσεια.
Είναι το ημερολόγιο του ηγέτη που δεν αντέχει την αυτοκριτική.
Και γι’ αυτό η «Ιθάκη» του είναι μια ψευδαίσθηση.
Στην πραγματικότητα, ο Τσίπρας μοιάζει εγκλωβισμένος σε ένα ατέρμονο ταξίδι, όπου δεν αναζητά την αλήθεια,
αλλά μια εκδοχή της αλήθειας που να τον βολεύει.
ΣΗΜ. Το κείμενο είναι προϊόν πολυεπίπεδης ανάλυσης, δεν εκφράζει πολιτικές κομματικές θέσεις
