Ο Πέτρος Κόκκαλης ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία πολιτικών που δεν μιλούν για το «πράσινο» ως μόδα, σύνθημα ή επικοινωνιακό περιτύλιγμα, αλλά ως υπαρξιακή και κοινωνική αναγκαιότητα. Η ευαισθησία του απέναντι στη φύση, στη γη και στη βιοποικιλότητα δεν είναι θεωρητική· είναι βαθιά πολιτική, γιατί ξεκινά από το ερώτημα ποιος πληρώνει το κόστος της κλιματικής κρίσης και ποιος καρπώνεται την αξία της παραγωγής.
Στη συζήτηση για τους αγρότες, ο Κόκκαλης δεν αποφεύγει την αντιπαράθεση. Αντιθέτως, αντιπαραβάλλει καθαρά τις θέσεις του, απαντώντας στα δικά μας επιχειρήματα για τον αγροτικό κόσμο, όχι με συνθήματα, αλλά με πολιτικό λόγο που συνδέει την παραγωγή τροφής με τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την προστασία της φύσης. Δεν βλέπει τον αγρότη ως αποκομμένο «παίκτη της αγοράς», αλλά ως θεμέλιο ενός ζωντανού οικοσυστήματος – οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού.
Μέσα από αυτή την οπτική, το παρακάτω κείμενο δεν είναι απλώς μια τεχνική ανάλυση. Είναι μια πολιτική τοποθέτηση που απαντά, συγκρούεται και φωτίζει τις διαφορές ανάμεσα σε δύο εντελώς διαφορετικά μοντέλα για το μέλλον της υπαίθρου, της τροφής και της ίδιας της χώρας.
ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ :
-
Τι λέει αυτό το κείμενο, σε πολιτικούς όρους
Το κείμενο «Ποιος πρέπει να είναι ο σύγχρονος αγρότης» λέει, σε μετάφραση:
• Ο αγρότης χάνει όχι κυρίως από το κράτος ή την ΚΑΠ, αλλά γιατί είναι:
o μόνος,
o ανοργάνωτος,
o «χύμα».
• Η λύση είναι:
o να δει τη γη ως κεφάλαιο / επένδυση και όχι «να βγάλει τη χρονιά»,
o να έχει δική του γη → να μη γίνεται «ενοικιαστής»,
o να έχει δικά του μηχανήματα ή συνεταιριστικά → «αυτονομία»,
o να μπει ο ίδιος στο εμπόριο, στο brand, στην πώληση,
o να γίνει από «επιδοτούμενος επιβιώσας» σε ιδιοκτήτη της υπεραξίας.
Ο αντίπαλος, εδώ, δεν είναι το κράτος / πολιτική / ΚΑΠ, αλλά:
• ο έμπορος,
• ο μεσάζοντας,
• το «σύστημα» που θέλει τον αγρότη διασπασμένο.
Με απλά λόγια: αγρότης = μικροεπιχειρηματίας + επενδυτής + έμπορος.
Αν δεν οργανωθεί, αν δεν μπει στο εμπόριο, «φταίει κι αυτός».
-
Πού «κάθεται» αυτό απέναντι στην αγροτική πολιτική του ΚΟΣΜΟΥ
(α) Εστίαση στο άτομο vs εστίαση στο σύστημα
• Το κείμενο ρίχνει σχεδόν όλο το βάρος στον ατομικό αγρότη:
o να «πάψει να είναι θύμα»,
o να γίνει «παίκτης» στην αγορά,
o να πάρει πάνω του γη, μηχανήματα, εμπόριο.
• Η πολιτική του ΚΟΣΜΟΥ λέει:
o ο αγρότης δεν είναι «αποτυχημένος επιχειρηματίας»,
o είναι εργάτης σε ένα στρεβλό σύστημα, όπου:
η αξία συσσωρεύεται πιο πάνω στην αλυσίδα (εμπόριο, λιανική, μεταποίηση),
η κλιματική κρίση μεταφέρει σε αυτόν τον μεγαλύτερο κίνδυνο,
το κράτος έχει κάνει διαχρονικά λάθος δουλειά με 180 δισ. επιδοτήσεις.
Δηλαδή:
Το άλλο κείμενο λέει “αλλάξτε εσείς για να επιβιώσετε στην ίδια αγορά”.
Ο ΚΟΣΜΟΣ λέει “να αλλάξουμε την αγορά και τους κανόνες, μαζί με τους αγρότες”.
(β) Ρόλος κράτους και πολιτικής
Στο κείμενο:
• Το κράτος εμφανίζεται κυρίως ως παραγωγός «εξάρτησης» μέσω επιδοτήσεων.
• Η διόρθωση είναι να φύγουμε από τη νοοτροπία «περιμένω το κράτος».
Στον ΚΟΣΜΟ:
• Ναι, κριτική στο πελατειακό, σάπιο κράτος των επιδοτήσεων.
• Αλλά όχι νεοφιλελεύθερο ξέπλυμα:
o Το κράτος οφείλει να:
ρυθμίσει την αλυσίδα,
εγγυηθεί ελάχιστη δίκαιη αμοιβή,
επενδύσει σε ανθεκτικότητα, νερό, έδαφος, γνώση,
χρησιμοποιήσει δημόσιες προμήθειες (σχολικά γεύματα κ.λπ.) για σταθερή ζήτηση,
προστατεύσει από MERCOSUR και αθέμιτο ανταγωνισμό.
Άρα:
• Το άλλο κείμενο: «λιγότερη εξάρτηση από το κράτος, περισσότερη αγορά».
• Ο ΚΟΣΜΟΣ: «άλλο κράτος, άλλοι κανόνες, δημοκρατικός έλεγχος της αγοράς».
(γ) Κλίμα, φύση, βιοποικιλότητα – πλήρης απουσία
Στο κείμενο για τον «σύγχρονο αγρότη»:
• μηδέν αναφορά σε:
o κλιματική κρίση,
o φυσικούς πόρους,
o νερό, έδαφος, βιοποικιλότητα,
o κινδύνους εντατικοποίησης.
Είναι σαν να γράφτηκε σε εποχή… προ-κρίσης.
Στον ΚΟΣΜΟ:
• Η αγροτική πολιτική ξεκινά από:
o την ανασφάλεια λόγω κλίματος,
o την ανάγκη να αποκαταστήσουμε τη φύση,
o να προστατεύσουμε τη βιοποικιλότητα,
o να φτιάξουμε ανθεκτικά αγροτικά οικοσυστήματα.
Δηλαδή:
το άλλο κείμενο βλέπει τη γη ως κεφάλαιο· εμείς τη βλέπουμε ως ζωντανό οικοσύστημα που αν το «κάψεις» δεν έχει δεύτερη ευκαιρία.
(δ) Ατομική «αυτονομία» vs συλλογική ισχύς και δημόσια εγγύηση
Το κείμενο:
• Πιέζει προς «δικά σου μηχανήματα», «δική σου γη», «να είσαι παίκτης».
• Μιλά για συλλογικότητα, αλλά κυρίως ως εργαλείο αγοράς (shared machinery).
Η προσέγγιση ΚΟΣΜΟΥ:
• Ναι στην ισχυρή οργάνωση παραγωγών με πραγματική δημοκρατία, διαφάνεια, επαγγελματική διοίκηση.
• Ναι σε κοινές υποδομές, αλλά:
o με στήριξη από το κράτος,
o με πρόσβαση σε χρηματοδότηση/εργαλεία,
o με ρύθμιση της αγοράς (Αρχή Αλυσίδας, Παρατηρητήριο Τιμών, συμβολαιακή με το Δημόσιο).
Κρίσιμο:
Δεν λέμε στον αγρότη «γίνε και έμπορος, και χρηματοοικονομικός, και logistics».
Λέμε: «κάν’ το όσο θες και μπορείς, αλλά το κράτος και οι θεσμοί φροντίζουν να μη σε γδύνουν οι υπόλοιποι κρίκοι».
(ε) Κοινωνική δικαιοσύνη & καθολική πρόσβαση στην τροφή
Στο άρθρο:
• Όλα περιστρέφονται γύρω από εισόδημα και υπεραξία του αγρότη.
• Δεν υπάρχει σχεδόν καμία αναφορά:
o στον καταναλωτή που δεν μπορεί να αγοράσει,
o στην υγιεινή/προσιτή τροφή ως κοινωνικό δικαίωμα.
Στον ΚΟΣΜΟ:
• Ο πυρήνας είναι τριπλός:
-
δίκαιη αμοιβή στους παραγωγούς,
-
υγιεινή, οικονομικά προσιτή τροφή για όλους,
-
προστασία φύσης/βιοποικιλότητας και ζωντανή ύπαιθρο.
• Με εργαλεία όπως:
o καθολικά σχολικά γεύματα με ελληνικά προϊόντα,
o δημόσιες προμήθειες που «κλειδώνουν» σταθερή, δίκαιη αγορά για τον αγρότη,
o κλιματική/αγροοικολογική μετάβαση πληρωμένη όχι μόνο από τον παραγωγό.
-
Πώς μπορείς να το πεις πολιτικά (έτοιμο για χρήση)
Αν θες να το σχολιάσεις/αντιπαραβάλεις δημόσια, κάτι σε αυτό το ύφος:
Το αφήγημα του «σύγχρονου αγρότη» που κυκλοφορεί τελευταία, βλέπει τον αγρότη σαν μικροεπενδυτή και μικροέμπορο: αν αποκτήσει γη, μηχανήματα, μπει στο εμπόριο και οργανωθεί, θα σωθεί. Αν δεν τα κάνει, φταίει.
Εμείς, στον ΚΟΣΜΟ, ξεκινάμε αλλιώς:
ο αγρότης δεν είναι αποτυχημένος επιχειρηματίας, είναι όμηρος ενός στρεβλού συστήματος που με 180 δισ. επιδοτήσεις κατάφερε να τον φτωχοποιήσει, να αδειάσει την ύπαιθρο και να καταστρέψει τη φύση. Η λύση δεν είναι να του πούμε «γίνε και έμπορος, και λογιστής, και marketeer» στην ίδια άδικη αγορά. Η λύση είναι να αλλάξουμε τους κανόνες της αγοράς, να μοιράσουμε δίκαια την αξία στην αλυσίδα τροφής, να επενδύσουμε στην ανθεκτικότητα της γης και να εγγυηθούμε ότι κάθε παιδί σε αυτή τη χώρα θα έχει υγιεινή, προσιτή τροφή στο πιάτο του.
Ο αγρότης χρειάζεται οργάνωση και δύναμη, ναι. Αλλά χρειάζεται και κράτος που να στέκεται δίπλα του – όχι κράτος που τον αφήνει μόνο απέναντι στο κλίμα, στα πρόστιμα και στους μεσάζοντες.
