Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, μια γυναίκα-σύμβολο του πνευματικού κόσμου και της ελληνικής διανόησης, αποτυπώνει με λίγες λέξεις τις πιο ουσιαστικές αλήθειες για την παιδεία, τους νέους και την κοινωνία. Τα 13 σημεία που αναφέρονται είναι απλές, αλλά βαθιά φιλοσοφημένες σκέψεις που αγγίζουν κάθε γενιά και ειδικά τη νέα.
1. Η Αρβελέρ ως Φάρος Σκέψης Κάθε της φράση αναδεικνύει την απαίτηση για αυτογνωσία, δημιουργικότητα και επαναστατικότητα που χαρακτηρίζουν τους νέους. Η προτροπή να κυνηγήσουν τα όνειρά τους με “τα πόδια στη γη και τα μάτια στον ουρανό” ενσωματώνει μια σπάνια ισορροπία ρεαλισμού και οράματος.
2. Ο Ήρωας ως Παράδειγμα Ζωής Το σχόλιό της για τους “ήρωες” που δεν πρέπει να είναι μόνο αθλητές και τραγουδιστές θίγει ένα βαθύτερο πρόβλημα αξιών στην κοινωνία. Μας καλεί να αναζητήσουμε τους αληθινούς ήρωες στους αγώνες για τα δικαιώματα και την ελευθερία.
3. Παιδεία και Ιστορία Η Αρβελέρ εντοπίζει τον κίνδυνο της αποκοπής από την ιστορία και την πραγματική της αξία. Με τη φράση “η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, αλλά μας διδάσκει”, τονίζει την ανάγκη οι νέοι να βλέπουν την ιστορία ως οδηγό για το μέλλον.
4. Η Ανάγκη για “Αλλού” Η εμμονή της στο “αλλού”, δηλαδή στη διαρκή αναζήτηση και εξέλιξη, αποτελεί ύμνο στη δημιουργικότητα και την καινοτομία. Αυτό το “αλλού” είναι η ώθηση που χρειάζονται οι νέοι για να ξεφύγουν από το στάσιμο και το συμβατικό.
5. Η Αρβελέρ για την Παιδική Ψυχή Η παρατήρηση ότι η αθωότητα κλονίζεται από την έλλειψη εμπιστοσύνης δείχνει τη βαθιά κατανόηση των ψυχολογικών μηχανισμών που καθορίζουν την ανάπτυξη των παιδιών. Επισημαίνει τις επιπτώσεις της μοναξιάς των “key-children”, δίνοντας έμφαση στον ρόλο της οικογένειας και της κοινότητας.
Η Διάσταση και το Μεγαλείο της Αρβελέρ Η Αρβελέρ δεν είναι απλώς μια πανεπιστημιακή προσωπικότητα ή μια φωνή διανόησης. Είναι η προσωποποίηση της σοφίας που δεν περιορίζεται σε εγχειρίδια αλλά περνά στις καρδιές. Οι απόψεις της δεν είναι απλές σκέψεις· είναι οδηγός για μια κοινωνία που θέλει να επαναπροσδιορίσει τον εαυτό της.
Η συμβολή της στοχασμού της είναι τεράστια γιατί θίγει θέματα που άλλοι αγνοούν ή φοβούνται να αγγίξουν. Εστιάζει στην ουσία της παιδείας, όχι ως μηχανισμού παραγωγής εργαζομένων, αλλά ως φορέα καλλιέργειας ανθρώπων που θα ονειρεύονται, θα δημιουργούν και θα οδηγούν την κοινωνία σε νέες εποχές.
Η κληρονομιά της δεν είναι μόνο οι ακαδημαϊκοί τίτλοι της, αλλά ο τρόπος που προτρέπει τις γενιές να ζουν με αξιοπρέπεια, πάθος και αέναη αναζήτηση. Αυτή είναι η Αρβελέρ: μια Ελληνίδα παγκόσμια, που μας υπενθυμίζει ότι ο πολιτισμός και η παιδεία είναι το θεμέλιο κάθε αλλαγής και προόδου.
ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ
1. Αν είχα να δώσω μια συμβουλή στους νέους, θα ήταν να έχουν ένα όνειρο και να το κυνηγήσουν με τα πόδια στη γη και τα μάτια στον ουρανό.
2. Στα παιδιά δεν μπορείς να πεις τίποτα άλλο απ’το να κάνουν αυτό που θέλουν, γιατί αν αρχίσουν και απεμπολούν τις επιθυμίες τους, το τι θέλουν να κάνουν από τα είκοσί τους χρόνια τους, θα γίνουν βλάκες και όλα τα -άκες που λένε στην Ελλάδα.
3. Μου λένε για τη ζωγραφική, ότι “αυτός είναι μεγάλος ζωγράφος και ζωγραφίζει ωραία πράγματα, όπως ακριβώς τα κάνει η ίδια η φύση”. Εγώ λέω όχι! Αυτός είναι μικρός ζωγράφος, γιατί απ’τη στιγμή που υπάρχει η φωτογραφία, δεν έχουμε πια ανάγκη από έναν ζωγράφο που μιμείται τη φύση. Πρέπει και η τέχνη να πηγαίνει κάπου αλλού. Πάντα κάπου αλλού. Και αυτό το “κάπου αλλού” ισχύει και για τη γνώση και για τον τρόπο ζωής και για όλα. Λοιπόν, αν δεν είσαι έτοιμος να πας κάπου αλλού, τότε έχεις γεράσει. Αυτό το “αλλού” είναι που οι νέοι δεν πρέπει να ξεχάσουν ποτέ κι όταν λέω το “αλλού” δεν το λέω μόνο τοπικά και γεωγραφικά. Το να κάνεις κάτι με διαφορετικό τρόπο αποτελεί ένα προνόμιο, ένα νεανικό προνόμιο κι αυτό δεν πρέπει ποτέ να το ξεχνούν οι νέοι.
4. Ευτυχώς που τα παιδιά βγαίνουν στους δρόμους και φωνάζουν, αλλά από εκεί και πέρα υπάρχουν όρια. Οι νέοι όταν θέλουν να διαμαρτυρηθούν δεν πρέπει να φορούν κουκούλες.
5. Μπροστά στα παιδιά πρέπει να είσαι παραδειγματικός. Γενικότερα, αν μπορείς να έχεις έναν σκοπό στη ζωή σου, είναι να είσαι παραδειγματικός. Φοβάμαι ότι αυτή τη στιγμή οι μόνοι ήρωες για τη νεολαία είναι οι τραγουδιστές, και ποδοσφαιριστές.
6. Η αυτογνωσία είναι ακριβώς μια δυνατότητα να ξέρεις πού μπορείς να πας. Είναι αυτό ακριβώς που μου έλεγε η μάνα μου: “Παιδί μου, να ξέρεις τη θέση σου. Ούτε πιο πάνω ούτε πιο κάτω”.
7. Η Παιδεία είναι το μόνο αντίδοτο στην κρίση και ξεκινά από το σπίτι.
8. Κάθε γενιά είναι νέα και οι χαμένοι παράδεισοι είναι δικαίωμα μόνο των γέρων.
9. Αν υποφέρει από κάτι η παιδεία μας σήμερα, είναι ότι οι μόνοι ήρωές μας είναι οι τηλεπαρουσιαστές. Η έννοια του ήρωα είναι προφανώς υποβαθμισμένη. Ο Βολταίρος είχε γράψει κάτι σπουδαίο: ‘Δεν θεωρώ ήρωες τους πολεμιστές-καταστροφείς των πόλεων, αλλά αυτούς που έχουν πολεμήσει για τα δικαιώματα του ανθρώπου’. Επίσης, αν ξέραμε καλά την ιστορία, θα είχαμε διαγράψει πολλούς ‘ήρωες’ και κατά συνέπεια θα αλλάζαμε πολλά ονόματα δρόμων και πλοίων που φέρουν τα ονόματά τους. Ήρωες είναι αυτοί που η ιστορία έχει καταγράψει ως ήρωες, άσχετα αν ήταν ηρωικοί ή όχι.
10. Είναι λάθος ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Γνωρίζοντάς την, όμως, μπορείς να απαντήσεις στα παιδιά, και να τους δείξεις ότι το πέρασμα του χρόνου σημαίνει κάτι καινούργιο.
11. Αθωότητα σημαίνει εμπιστοσύνη στον άλλο, όποιος και αν είναι αυτός, αλλά και εμπιστοσύνη στον εαυτό σου. Η αθωότητα κλονίζεται από την κατάχρηση εμπιστοσύνης. Το παιδί σήμερα δεν έχει εμπιστοσύνη σε αυτούς που ασκούν πάνω του εξουσία και αυτοί είναι οι γονείς, οι δάσκαλοι ακόμα και οι ιερείς. Και αυτά τα σημάδια του κλονισμού μένουν ανεξίτηλα πάνω του, όπως ένα λάστιχο που το τραβάς και δεν επανέρχεται στην προηγούμενη κατάστασή του.
12. Η διαβίωση των παιδιών με παρέες μηχανές, στο σπίτι μιας μονοπυρηνικής οικογένειας χωρίς γιαγιά και παππού δημιουργεί τα λεγόμενα key-children. Τα παιδιά, δηλαδή, που έχουν κρεμασμένα στο λαιμό ένα κλειδί, ώστε να μπορέσουν να βρουν αλλού τη νέα τους γιαγιά, όπως π.χ. στην τηλεόραση ή τον υπολογιστή.
13. Υπάρχουν τα νέα παιδιά, αυτά τα νέα παιδιά, ούτε ιστορία ξέρουν, ούτε θέλουν να ξέρουν, οπότε αυτοί θα αρχίσουν από την αρχή, γιατί αυτός ο τόπος πρέπει τώρα να αρχίσει από την αρχή. Και όπως υπάρχει μια γενιά ολόκληρη, που δεν έχει καμία σχέση με τα προηγούμενα για πολλούς λόγους, είτε επειδή είναι εναντίον των γονιών τους, είτε επειδή είναι υπέρ της τεχνολογίας, είτε επειδή δεν ξέρουν τίποτα και λένε ότι τα ξέρουν όλα, ε, αυτοί δεν μπορεί να πάνε χαμένοι. Στην καινούργια εποχή κάτι θα κάνουν.
