Η γεωπολιτική σκηνή είναι ένα πεδίο όπου η σωστή πληροφόρηση και η έγκαιρη ανάλυση αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της κατανόησης και της πρόβλεψης. Και όμως, οι αυτοαποκαλούμενοι ειδικοί και αναλυτές δείχνουν, για ακόμα μια φορά, το πόσο ανενημέρωτοι, επιφανειακοί και, ναι, αγράμματοι είναι. Μετά τα γεγονότα, αναδύονται σαν παντογνώστες. Ξαφνικά, όλοι «ήξεραν» πώς θα εξελιχθεί η κρίση, πού θα χτυπήσει ο επόμενος τυφώνας της Ιστορίας. Το ζήτημα είναι απλό: γιατί κανείς δεν μιλάει πριν, όταν πρέπει;
Αυτοί οι ειδικοί δεν διαφέρουν σε τίποτα από τους δημοσκόπους που προσπαθούν να μαντέψουν το εκλογικό αποτέλεσμα, αποτυγχάνουν παταγωδώς και έπειτα εξηγούν αναλυτικά «γιατί ο λαός ψήφισε έτσι». Έτσι και οι γεωπολιτικοί αναλυτές, βλέπουν τον παγκόσμιο χάρτη σαν παζλ που ολοκληρώνεται μόνο αφού πέσουν οι βόμβες ή κλείσουν οι συμφωνίες. Πριν, όμως; Σιωπή, γενικότητες, και ασφαλείς προβλέψεις.
Αναρωτιέται κανείς αν ο ρόλος τους είναι η ενημέρωση του κοινού ή η αυτοπροβολή τους μέσα από ρητορική-καθρέφτη. Ειδήσεις, αναλύσεις, άρθρα που δεν βασίζονται σε στέρεες πληροφορίες αλλά σε εικασίες, ωσάν να κάνουν μια προβλέψιμη παρτίδα σκάκι σε τραπέζι γεμάτο νάρκες.
Δεν είναι απλά θέμα επιστημονικής ή ακαδημαϊκής επάρκειας· είναι θέμα ηθικής. Το να παρουσιάζεσαι ως φάρος γνώσης, ενώ στην πραγματικότητα είσαι μια μαριονέτα του εκ των υστέρων αφηγηματικού μοτίβου, συνιστά προδοσία της ενημέρωσης.
Ας είμαστε δίκαιοι: κανείς δεν είναι παντογνώστης. Αλλά οι άνθρωποι που αναλαμβάνουν τη βαριά ευθύνη να ενημερώνουν τις κοινωνίες οφείλουν τουλάχιστον να ξέρουν πότε να σωπαίνουν και πότε να μιλούν. Γιατί το να εμφανίζεσαι σοφός εκ των υστέρων, όταν το «σκορ» είναι γνωστό, δεν είναι σοφία. Είναι απάτη.
Η κοινωνία δεν χρειάζεται άλλους ψευτοπροφήτες. Χρειάζεται ανθρώπους με θάρρος, γνώση και σεβασμό. Και αυτοί, δυστυχώς, είναι λιγοστοί.
Δημοσιογράφοι: Οι Θεματοφύλακες ή οι Ακόλουθοι της Ανοησίας;
Οι δημοσιογράφοι είναι – ή τουλάχιστον θα έπρεπε να είναι – οι φύλακες της αλήθειας και οι πρωταγωνιστές της ενημέρωσης. Όταν, όμως, απέναντί τους βρίσκονται οι ψευτοαναλυτές της γεωπολιτικής και της πολιτικής, που εκ των υστέρων γνωρίζουν τα πάντα, οι δημοσιογράφοι έχουν ευθύνη να τους αποκαλύπτουν, να τους βάζουν στη θέση τους, να διαλύουν το πέπλο της ανοησίας. Αντί γι’ αυτό, πολλές φορές τους δίνουν βήμα, τους ενισχύουν, τους νομιμοποιούν.
Πόσες φορές έχουμε δει τα ίδια πρόσωπα να αναλύουν με αυτοπεποίθηση τα λάθη τους, σαν να μην έχουν καμία ευθύνη; Να εξηγούν γιατί “κανείς δεν μπορούσε να το προβλέψει” ή “πώς τα γεγονότα ήταν αναπόφευκτα”, ενώ μόλις πριν λίγες εβδομάδες τα έβλεπαν διαφορετικά. Οι δημοσιογράφοι, αντί να επιμένουν με σκληρές ερωτήσεις, τους χαϊδεύουν τα αυτιά, αφήνοντάς τους να συνεχίζουν το «σόου» τους.
Είναι καθήκον των δημοσιογράφων να μη γίνονται απλοί διαχειριστές της εικόνας αυτών των ανθρώπων. Οφείλουν να είναι διεισδυτικοί, να απαιτούν διαφάνεια, να μην ανέχονται γενικόλογες δικαιολογίες και να ζητούν συγκεκριμένες απαντήσεις. Γιατί αν οι δημοσιογράφοι σωπαίνουν ή, χειρότερα, συμμετέχουν σε αυτήν τη φαρσοκωμωδία, τότε δεν είναι θεματοφύλακες της ενημέρωσης, αλλά συνένοχοι στη διαμόρφωση μιας ψεύτικης πραγματικότητας.
Η κοινωνία χρειάζεται δημοσιογράφους με θάρρος. Που δεν φοβούνται να πουν «αρκετά» στους ειδικούς της παραπλάνησης. Που θα σταθούν απέναντι στις κενές αναλύσεις, απαιτώντας συνέπεια και σοβαρότητα. Που δεν θα διστάσουν να ρωτήσουν: «Γιατί αποτύχατε;» ή «Γιατί εξακολουθείτε να μιλάτε για πράγματα που δεν γνωρίζετε;».
Αν οι δημοσιογράφοι δεν αναλάβουν αυτόν τον ρόλο, ποιος θα το κάνει; Είναι καιρός να σταματήσουμε να χειροκροτούμε τους αποτυχημένους «προφήτες» και να απαιτήσουμε έναν δημόσιο διάλογο που να βασίζεται στη γνώση, όχι στην επιτηδευμένη μεταμέλεια. Γιατί, τελικά, αν η ενημέρωση πεθαίνει, οι δημοσιογράφοι είναι οι πρώτοι που πρέπει να τη σώσουν.
