Η Εθνική ομάδα πόλο γυναικών κατέκτησε το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα. Χρυσό. Ύψιστη διάκριση. Έγραψε Ιστορία, στην Κίνα, και μαζί της έγραψε και κάθε αθόρυβη προπόνηση, κάθε ξενύχτι, κάθε δάκρυ στην πισίνα.
Και τότε, σαν σμήνος από φλας, εμφανίστηκαν οι επαγγελματίες της επευφημίας: ανακοινώσεις υπουργών, χαμόγελα που παριστάνουν το εθνικό συναίσθημα, βαρύγδουπες δηλώσεις που μυρίζουν φτηνό καθρέφτη — όχι ουσία.
Αλλά πού ήταν όλοι αυτοί όταν τα ίδια κορίτσια έχαναν; Όταν πάλευαν και απέτυχαν; Όταν ίδρωναν χωρίς ανταπόδοση, χωρίς χρυσό, χωρίς φώτα;
Μόνο ο νικητής έχει αξία;
Αυτό είναι το ερώτημα. Και είναι βαθύ. Είναι πολιτικό, φιλοσοφικό, ψυχολογικό.
Υπαρξισμός και νίκη: Η Σαρτρική προδοσία
Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ θα έλεγε: “Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος.”
Τα κορίτσια αυτά επέλεξαν ελεύθερα την πιο σκληρή ζωή: τον αθλητισμό. Έναν δρόμο μοναξιάς, πειθαρχίας, επώδυνων ορίων. Δεν τον διάλεξαν για τα φώτα. Τον διάλεξαν για κάτι υπαρξιακό: να υπάρξουν μέσα από την προσπάθεια, την πράξη.
Αλλά η κοινωνία —και πολύ περισσότερο η πολιτική τάξη— τιμά μόνο το αποτέλεσμα.
Όχι την ουσία. Όχι την ελευθερία της επιλογής. Όχι τη διαδρομή.
Ο νικητής γίνεται σημαία. Ο ηττημένος — σκιά.
Και κάπου εκεί, ο υπαρξισμός πεθαίνει μέσα στην υποκρισία: Δεν υπάρχουμε για να νικήσουμε. Υπάρχουμε για να πράττουμε.
Όταν τιμάς μόνο τον νικητή, προδίδεις την ίδια την έννοια της ανθρώπινης προσπάθειας.
Φρόιντ: Το ασυνείδητο της δόξας
Ο Φρόιντ θα είχε πολλά να πει για τον μηχανισμό αυτής της υποκρισίας.
Η εξουσία (πολιτική, κοινωνική, μιντιακή) προβάλλει πάνω στον νικητή την τάση του Εγώ για ταύτιση με το υπερεγώ της επιτυχίας. Θέλει να φανεί ότι συμμετέχει στη νίκη. Ότι είναι κι αυτή εκεί. Αλλά είναι καθαρή προβολή: μια ανάγκη κάλυψης του συλλογικού ελλείμματος.
Όταν τα κορίτσια χάνουν, η εξουσία σωπαίνει — γιατί δεν αντέχει να δει το δικό της πρόσωπο στην αποτυχία.
Η αποτυχία, για τον Φρόιντ, αποκαλύπτει το ασυνείδητο άγχος της κοινωνίας μπροστά στο μη ελέγξιμο. Κι αυτό τρομάζει.
Η νίκη είναι ασφαλής, φωτεινή, εξιδανικευμένη.
Η ήττα, όμως, είναι αλήθεια.
Και κάτι ακόμα…
Τα κορίτσια του πόλο δεν άλλαξαν σε μία μέρα. Δεν έγιναν καλύτερες επειδή κατέκτησαν το χρυσό. Ήταν ήδη αυτές που είναι — και πριν.
Η αξία τους δεν μετριέται στο χρώμα του μεταλλίου.
Μετριέται στο αίμα της καθημερινότητας, στα δάχτυλα που ματώνουν στην πισίνα, στην καρδιά που χτυπά μόνη στις κερκίδες των αδιάφορων.
Αν θέλουμε να λέμε ότι τιμάμε τον αθλητισμό, την πατρίδα, τη νέα γενιά,
τότε πρέπει να μιλήσουμε και για τις ήττες, να σταθούμε δίπλα στους μη νικητές.
Να πούμε στα παιδιά μας ότι αξίζουν επειδή προσπαθούν, όχι επειδή κερδίζουν.
Γιατί αν μάθουν ότι αξίζουν μόνο όταν νικούν,
θα μάθουν και να αγαπούν τον εαυτό τους μόνο όταν κερδίζουν.
Και τότε, θα ’χουμε χάσει όχι μόνο τα μετάλλια —
αλλά και την ψυχή μας.
