Η Κυβέρνηση αποφάσισε να δώσει δωρεάν φάρμακα σε παχύσαρκους.
Με μια κίνηση που, στην επιφάνεια, μοιάζει ανθρώπινη και κοινωνική. Ποιος θα πει “όχι” στην ανακούφιση ενός πολίτη που υποφέρει; Ποιος θα αρνηθεί ότι η παχυσαρκία είναι σοβαρό πρόβλημα υγείας, με επιπλοκές, πόνο, στιγματισμό και τεράστιο κόστος;
Όμως εδώ ξεκινάει η μεγάλη κουβέντα.
Γιατί άλλο πράγμα είναι η βοήθεια…
και άλλο πράγμα είναι η πολιτική.
Και η πολιτική, αν θέλει να λέγεται σοβαρή, δεν στήνεται εκεί που το πρόβλημα έχει ήδη γίνει διάγνωση. Στήνεται εκεί που το πρόβλημα χτίζεται σιωπηλά: στο σπίτι, στο σχολείο, στο ράφι, στη διαφήμιση, στο “πάρε κάτι να φας” που γίνεται τρόπος ζωής, στο “άσε το παιδί να χαρεί” που καταλήγει παγίδα.
Η δωρεάν φαρμακευτική κάλυψη, έτσι όπως παρουσιάζεται, δείχνει κάτι ξεκάθαρο:
Το κράτος, αντί να χτυπάει την παχυσαρκία στη ρίζα, επιλέγει να τη διαχειριστεί αφού εκδηλωθεί.
Και εδώ είναι η πρώτη μεγάλη απορία.
1. Γιατί το κράτος θυμάται την παχυσαρκία όταν γίνει “ασθένεια” και όχι όταν είναι “κίνδυνος”;
Αν έχεις παιδί, ξέρεις: οι συνήθειες δεν πέφτουν από τον ουρανό.
Το παιδί μαθαίνει από το σπίτι. Από το τραπέζι. Από το ψυγείο. Από τον τρόπο που τρώει η οικογένεια. Από το “μην πετάς το φαγητό” που γίνεται υπερφαγία. Από το “έλα, μια σοκολάτα” που γίνεται ανταμοιβή και παρηγοριά μαζί.
Και κάπου εκεί μπαίνει ο ρόλος της μάνας, του πατέρα, της γιαγιάς, του παππού.
Όχι για να τους κατηγορήσεις. Αλλά για να καταλάβεις την πραγματικότητα:
η παχυσαρκία είναι κοινωνική συνήθεια, όχι στιγμιαία απόφαση.
Άρα το κράτος, αν ήθελε σοβαρά να προλάβει, θα έλεγε:
-
δωρεάν διατροφική εκπαίδευση και παρακολούθηση σε οικογένειες
-
προγράμματα πρόληψης για εγκύους και νέες μητέρες
-
υποστήριξη στην παιδική διατροφή από τον παιδίατρο και διαιτολόγο, όχι μόνο όταν “ξεφύγει το βάρος”
-
ενίσχυση σχολικών γευμάτων με ποιοτικό πρότυπο, όχι απλώς “να φάει κάτι”
Αλλά αυτά δεν είναι ωραία για επικοινωνία. Δεν είναι “σόου”. Δεν είναι κορδέλα να κόψεις. Είναι δουλειά, διάρκεια, επιμονή. Και θέλει σύγκρουση με συμφέροντα.
2. Το δεύτερο ερώτημα είναι πιο σκληρό: γιατί στα σούπερ μάρκετ τα παιδιά εκπαιδεύονται στη σαβούρα;
Κοίτα γύρω σου.
Στο ταμείο: γλυκά, σοκολάτες, ζαχαρώδη.
Στα ράφια παιδικών προϊόντων: συσκευασίες με καρτούν, “παιχνιδάκια”, “δωράκια”, χρώματα, υποσχέσεις.
Διαφημίσεις: “ιδανικό για το σχολείο”, “γεμάτο ενέργεια”, “σνακ χαράς”.
Και μετά απορούμε γιατί το παιδί ζητάει το λάθος πράγμα.
Δεν το ζητάει επειδή “δεν έχει χαρακτήρα”.
Το ζητάει επειδή το εκπαιδεύεις να το ζητάει. Το σύστημα το σπρώχνει να το ζητάει. Η αγορά το στήνει μπροστά του σαν πειρασμό οργανωμένο.
Εδώ λοιπόν θα έπρεπε να υπάρχει πολιτική με “κότσια”.
-
Περιορισμός τοποθέτησης ανθυγιεινών προϊόντων στα ταμεία
-
Αυστηρό πλαίσιο προβολής προϊόντων υψηλής ζάχαρης/λίπους για παιδιά
-
Ειδικοί χώροι “παιδικής ζώνης” με υγιεινές επιλογές, όχι με ζάχαρη βαφτισμένη σε παιχνίδι
-
Κυρώσεις για παραπλανητικές διαφημίσεις διατροφής προς ανηλίκους
Ναι, θα φωνάξουν οι εταιρείες.
Ναι, θα βγουν “ειδικοί” να μιλάνε για “ελεύθερη αγορά”.
Αλλά εδώ μιλάμε για παιδική υγεία. Όχι για το δικαίωμα του κάθε προϊόντος να κάνει κατάληψη στο μυαλό ενός 7χρονου.
3. Δωρεάν φάρμακα: λύση ή παραδοχή αποτυχίας;
Ας το πούμε ωμά:
Όταν ένα κράτος καταλήγει να πληρώνει μαζικά φάρμακα, σημαίνει ότι απέτυχε να χτίσει μαζικά πρόληψη.
Και δεν είναι μόνο θέμα χρημάτων. Είναι θέμα φιλοσοφίας διακυβέρνησης.
Γιατί το φάρμακο, σε τέτοιες περιπτώσεις, μετατρέπει το πρόβλημα σε ατομική υπόθεση:
“Πάρε το χάπι σου, φτιάξου.”
Ενώ το πραγματικό ερώτημα είναι συλλογικό:
-
Πώς ζούμε;
-
Τι τρώμε;
-
Πόσο καθιστική είναι η καθημερινότητά μας;
-
Πόσο ασφαλείς είναι οι γειτονιές για περπάτημα και παιχνίδι;
-
Πόσο χρόνο έχει μια οικογένεια να μαγειρέψει;
-
Πόσο φτηνότερο είναι το σκουπίδι από το ποιοτικό φαγητό;
Αυτά είναι πολιτική.
Το φάρμακο είναι το τέλος της διαδρομής.
Και το κράτος πανηγυρίζει στο τέλος, αντί να έχει δουλέψει στην αρχή.
4. Και κάτι ακόμη: η επιλεκτική “ευαισθησία” δημιουργεί κοινωνική αδικία
Όταν ακούει ο άλλος “δωρεάν φάρμακα”, θα πει: “ωραία, κοινωνικό κράτος”.
Όταν όμως ο παππούς ή η γιαγιά, ο χαμηλοσυνταξιούχος, η μάνα που τρέχει με τρία παιδιά, δει ότι το σύστημα θυμάται τους ανθρώπους μόνο όταν φτάσουν στο “αδιέξοδο”, θα νιώσει κάτι άλλο: αδικία.
Γιατί δεν είναι μόνο η παχυσαρκία.
Είναι και τόσες άλλες ανάγκες: εξετάσεις, πρόληψη, φυσικοθεραπείες, οδοντιατρική, διατροφή, ψυχολογική υποστήριξη.
Και εκεί, συχνά, το κράτος κρύβεται.
Άρα εύλογα θα ρωτήσει ο πολίτης:
-
Γιατί δίνεις το ακριβό στο τέλος, αλλά όχι το φτηνό στην αρχή;
-
Γιατί πληρώνεις θεραπεία, αλλά όχι πρόληψη;
-
Γιατί χρηματοδοτείς τη ζημιά, αλλά δεν σταματάς το εργοστάσιο που την παράγει;
5. Η ρίζα είναι μία: παιδεία, κανόνες, περιβάλλον
Αν θέλεις να “χτυπήσεις το κακό στη ρίζα”, χρειάζεσαι τρία πράγματα:
Παιδεία.
Όχι φυλλάδια και “καμπάνιες” για φωτογραφίες.
Παιδεία από το νηπιαγωγείο μέχρι το λύκειο: διατροφή, σώμα, κίνηση, αυτοέλεγχος, εθισμός στη ζάχαρη. Ναι, εθισμός. Γιατί αυτό είναι.
Κανόνες.
Η αγορά δεν αυτορυθμίζεται όταν στοχεύει παιδιά. Χρειάζεται όρια.
Περιβάλλον.
Πόλεις, χωριά, γειτονιές που να επιτρέπουν κίνηση. Πάρκα, γήπεδα, ασφάλεια, αθλητισμός προσβάσιμος. Όχι να είναι “πολυτέλεια” το να πας το παιδί σε άθλημα.
6. Συμπέρασμα: τα φάρμακα ναι, αλλά η πολιτική αλλού
Ναι, να βοηθηθούν οι άνθρωποι που ήδη παλεύουν.
Ναι, να μην υπάρχει στιγματισμός.
Ναι, να υπάρχει πρόσβαση στη θεραπεία.
Αλλά μαζί με αυτό, το κράτος πρέπει να πει την αλήθεια:
Η παχυσαρκία δεν νικιέται με συνταγές.
Νικιέται με πρόληψη, με κανόνες, με αλλαγή περιβάλλοντος.
Αλλιώς, αυτό που κάνουμε σήμερα είναι απλό:
Αφήνουμε τη σαβούρα να μεγαλώνει τα παιδιά…
και μετά στέλνουμε τον λογαριασμό στο δημόσιο.
Και αυτό δεν είναι κοινωνική πολιτική.
Είναι πολιτική “μπαλώματος”.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα δοθούν δωρεάν φάρμακα.
Το ερώτημα είναι γιατί η πολιτεία δεν έφτιαξε τις συνθήκες ώστε να μη φτάσουμε εδώ.
Γιατί η πραγματική νίκη δεν είναι να πληρώνεις τη θεραπεία.
Η πραγματική νίκη είναι να μην χρειάζεται.
