Η κοινή γνώμη… Ο πιο ισχυρός άυλος μηχανισμός της δημοκρατίας. Το αόρατο χέρι που, υποτίθεται, καθορίζει την πολιτική, τις εξελίξεις, τις αποφάσεις. Οι πολιτικοί την επικαλούνται, οι διαφημιστές τη στοχεύουν, οι δημοσκόποι τη μετρούν, τα ΜΜΕ την αναπαράγουν, και οι ισχυροί τη διαμορφώνουν.
Αλλά εδώ έρχεται το μεγάλο ερώτημα: τι είναι πραγματικά η κοινή γνώμη; Είναι η φωνή του λαού ή ένα επιδέξιο ψέμα που φοριέται σαν μάσκα για να κρύψει τα πραγματικά συμφέροντα που την καθοδηγούν;
Ποιος Εκφράζει την Κοινή Γνώμη;
Αν η κοινή γνώμη είναι η γνώμη του λαού, τότε πώς γίνεται να διαμορφώνεται σχεδόν αποκλειστικά από τα ΜΜΕ και τις δημοσιογραφικές γραφίδες; Η απάντηση είναι απλή: δεν την εκφράζει ο λαός, αλλά αυτοί που ελέγχουν την πληροφόρηση του λαού.
Ποιοι είναι αυτοί;
- Εκδότες: Μεγιστάνες των ΜΜΕ, που έχουν τη δυνατότητα να καθορίσουν ποιες ειδήσεις θα μπουν στην πρώτη σελίδα και ποιες θα θαφτούν.
- Δημοσιογράφοι-όργανα: Υπάλληλοι του εκδοτικού και επιχειρηματικού συστήματος που δεν αναπαράγουν ειδήσεις, αλλά γραμμές.
- Δημοσκόποι: Οι σύγχρονοι «παραχαράκτες» της κοινής γνώμης, που δεν τη μετρούν αλλά τη δημιουργούν.
- Πολιτικοί και think tanks: Δομές που επεξεργάζονται μηνύματα για να καθοδηγήσουν τον λαό σε συγκεκριμένα συμπεράσματα.
Δηλαδή η Κοινή Γνώμη Είναι η Γνώμη των Εκδοτών;
Ας το δούμε ρεαλιστικά: δεν υπάρχει “αυτόνομη” κοινή γνώμη. Όποιος ελέγχει τα ΜΜΕ και τα μεγάλα δίκτυα ενημέρωσης, μπορεί να καθορίσει τι είναι «σωστό», τι είναι «άδικο», τι είναι «σκάνδαλο» και τι είναι «αδιάφορο».
Ένα απλό παράδειγμα:
- Αν τα ΜΜΕ αποκρύψουν ένα γεγονός, τότε η κοινή γνώμη δεν μπορεί να αντιδράσει, γιατί απλά δεν γνωρίζει.
- Αν τα ΜΜΕ υπερπροβάλλουν ένα γεγονός, τότε η κοινή γνώμη θα το θεωρήσει υψίστης σημασίας.
- Αν τα ΜΜΕ πλαστογραφήσουν ένα γεγονός, τότε η κοινή γνώμη θα πιστέψει ένα ψέμα ως αλήθεια.
Η Μεγάλη Πλαστογραφία της Ψήφου
Ας το πάμε ένα βήμα παραπέρα. Αν η κοινή γνώμη είναι η φωνή του λαού, τότε δεν θα έπρεπε να είναι ταυτόσημη με την ψήφο του λαού; Όμως, ποτέ δεν είναι.
Στην κάλπη ο λαός εκφράζεται πραγματικά, διότι εκεί η γνώμη του δεν διαμεσολαβείται από τους μηχανισμούς των ΜΜΕ. Όμως, η «κοινή γνώμη» κατασκευάζεται και πλαστογραφείται από εκείνους που μπορούν να προωθήσουν τη δική τους γνώμη ως τη μόνη αλήθεια.
Ένα κλασικό μοτίβο που αποδεικνύει την πλαστογράφηση της κοινής γνώμης:
- Δημοσιεύεται μια “αποκαλυπτική” έρευνα που παρουσιάζει μια “τάση” της κοινής γνώμης.
- Δημοσκοπήσεις έρχονται να επιβεβαιώσουν αυτήν την “τάση”.
- Πολιτικοί και δημόσια πρόσωπα αρχίζουν να μιλούν για αυτήν την “τάση”, σαν να είναι αδιαμφισβήτητη.
- Ο λαός, ακούγοντάς την ξανά και ξανά, αρχίζει να την αποδέχεται ως πραγματικότητα.
Με λίγα λόγια: η κοινή γνώμη δεν είναι η γνώμη του λαού, αλλά η γνώμη εκείνων που ελέγχουν την ενημέρωση του λαού.
Η Κοινή Γνώμη στα Τραγικά Γεγονότα: Η Σιωπή ως Επιλογή
Και τώρα πάμε σε μια κρίσιμη παράμετρο: Πού ήταν η κοινή γνώμη στο Μάτι;
- Οι νεκροί ήταν εκατοντάδες.
- Η καταστροφή βιβλική.
- Η ευθύνη του κράτους τεράστια.
Όμως, η κοινή γνώμη δεν κινητοποιήθηκε με την ίδια ένταση όπως σε άλλα θέματα, διότι δεν υπήρξε κινητοποίηση από τα μεγάλα εκδοτικά συμφέροντα.
Συγκριτικά, όταν συνέφερε πολιτικά κάποιους να «φουσκώσει» η λαϊκή οργή για άλλη τραγωδία, είδαμε ένα τεράστιο κύμα πληροφόρησης και οργής.
Άρα, η κοινή γνώμη δεν είναι σταθερή αξία. Δεν είναι πάντα εκεί. Εμφανίζεται και εξαφανίζεται ανάλογα με το ποιος έχει συμφέρον να την αξιοποιήσει.
Τι Συμπέρασμα Βγάζουμε;
Η κοινή γνώμη δεν είναι ανεξάρτητη δύναμη, αλλά εργαλείο.
Δεν είναι η αυθόρμητη έκφραση του λαού, αλλά το αποτέλεσμα επικοινωνιακών στρατηγικών.
Δεν αντικαθιστά τη δημοκρατία, αλλά συχνά λειτουργεί ως σκιώδης δικτατορία που επιβάλλεται στον λαό μέσω της πληροφόρησης.
Άρα, τι πρέπει να κάνει ο λαός;
Να μην δέχεται την “κοινή γνώμη” ως αδιαμφισβήτητη αλήθεια.
Να βλέπει ποιος μιλάει, ποιον εξυπηρετεί, ποια συμφέροντα κρύβονται πίσω από τις “γραμμές” που προωθούνται.
Όπως είπε και ο θρυλικός Ουίνστον Τσόρτσιλ:
“Η δημοσκόπηση είναι το μέσο που χρησιμοποιούν οι ηγέτες όταν δεν ξέρουν πού πηγαίνουν. Και η κοινή γνώμη είναι το μέσο που χρησιμοποιούν τα ΜΜΕ για να τους δείξουν την κατεύθυνση που θέλουν.”
Με απλά λόγια: το παιχνίδι είναι στημένο, και η κοινή γνώμη δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια βολική αυταπάτη.
